Ashura

Ashura (arab. ʿĀshūrā, dosł. „dziesiąty”) to dziesiąty dzień pierwszego miesiąca Muharram w kalendarzu islamskim. Dzień ten ma różnorodne znaczenie religijne i historyczne w Islamie, a jego obchody różnią się w zależności od tradycji sunnickiej i szia.

Etymologia

Nazwa pochodzi od arabskiego słowa ʿashara oznaczającego „dziesięć”. W arabskiej tradycji liczby od jednego do dziesięciu mają symboliczne znaczenie, a dziesiąty dzień miesiąca uznawany jest za szczególnie ważny.

Znaczenie w sunnizmie

W tradycji sunnickiej ashura jest przede wszystkim dniem upamiętniającym dwa wydarzenia:

Wysłanie proroka Mahometa na pustynię w celu otrzymania pierwszych urat (tzw. Hadż al‑Aṣrā) – wówczas Mahomet rozkazał wiernym pościć, aby podzielić się łaską z ludem żydowskim, które już pościło w tym dniu w upamiętnieniu wyjścia z Egiptu.
Uroczyste zakończenie postu (zwanego yawm al‑asr) – po dniu ashury muzułmanie zazwyczaj biorą udział w specjalnych modlitwach, rozdają jałmużnę (zakat) i przygotowują posiłki dla potrzebujących.

Znaczenie w szyizmie

W szia ashura przybiera znacznie głębszy wymiar i jest dniem żałoby za męczeńską śmierć Husajna ibn Ali, wnuka proroka Mahometa i przywódcę imamu trzeciego, który zginął w bitwie pod Karbala w 680 r. n.e.

Szyici uczestniczą w procesjach, odczytują elegie (marḥam), a w niektórych regionach praktykują symboliczne samobiczowanie oraz rytualne samopobijanie się (tzw. zanjeer) jako wyraz solidarności z cierpieniem Husajna.

Obchody i zwyczaje

W zależności od regionu i tradycji, ashura obchodzona jest na różne sposoby:

Post: W sunnizmie zaleca się całodniowy post (z przerwą na wschód słońca). W niektórych krajach muzułmańskich jest to dzień, w którym muzułmanie jedzą taʿmiyah (paluszki z ciecierzycy) jako symbol jedzenia Żydów w starożytnym Egipcie.
Modlitwy: W meczetach odmawia się specjalne modlitwy (np. Salat al‑Ashura) oraz odczytuje się fragmenty Koranu i Hadż opisujące wydarzenia historyczne.
Jałmużna: W dniu ashury zwłaszcza szyici przekazują jałmużnę potrzebującym (zakat i sadaqah), aby podkreślić duchowy charakter ofiary.
Rytuały żałobne: Szyici odsłaniają w specjalnych namiotach (tzw. tazieh) modele przedstawiające bitwę pod Karbalą, odgrywają sceny z życia Husajna i uczestniczą w lamentacjach.

Historia

Tradycja prawdziwego poświęcenia ashury sięga pierwszych lat po hijrze. W 632 r. n.e., po przybyciu Mahometa do Medyny, muslimowie po raz pierwszy poświęcili ten dzień postem, naśladując Żydów, których prorok rozpoznał jako ludzi, którzy zachowali pamiątkę wyjścia z Egiptu (wyjście z Egiptu – Chwist).

W 680 r. w Karbale doszło do jednej z najważniejszych tragedii w historii szia. Husajn i jego zwolennicy zostali otoczeni i zamordowani przez wojska kalifatu Umajjadów. To wydarzenie zdefiniowało ashurę jako dzień wielkiej żałoby i przyniosło tradycję corocznych obrzędów upamiętniających męczeństwo.

Współczesne obchody

Obecnie ashura jest świętem państwowym w niektórych krajach o większości szyickiej (np. Iran, Irak) i jest uznawana za dzień wolny od pracy. W krajach sunnickich (np. Arabia Saudyjska, Egipt) obserwuje się post, ale bez rozbudowanych rytuałów żałobnych.

W diasporze muzułmańskiej ashura jest okazją do międzywyznaniowego dialogu. Niektórzy chrześcijanie i wyznawcy Judaizmu zapraszają muzułmanów do wspólnych działań charytatywnych, podkreślając wspólne korzenie i podobne wartości.

Powiązania z innymi tradycjami religijnymi

Chociaż ashura ma bezpośredni związek z islamem, istnieją hipotezy historyczne, że symbolika dziesiątego dnia może mieć analogie w judaizmie (np. dziesiąty dzień miesiąca Nisan, w którym obchodzony jest Pascha) oraz w tradycjach wczesnochrześcijańskich, które także podkreślały dylogiczne elementy postu i ofiary.