Irak

Irak (oficjalnie Republika Iraku) – państwo położone w zachodniej Azji, graniczące z Turcją, Iranem, Kuwejtem, Arabią Saudyjską, Jordanią oraz Syrią. Jest jednym z najstarszych ośrodków cywilizacji, leżącym w dorzeczu Tygrysu i Eufratu – regionie znanym od starożytności jako Mezopotamia.

Geografia

Powierzchnia Iraku wynosi ok. 438 317 km². Największe miasto i stolica – Bagdad – położona jest nad rzeką Tygrys. Inne ważne ośrodki miejskie to Basra (największy port nad Zatoką Perską), Mosul, Erbil i Karbala. Teren kraju obejmuje równiny północne, pustynię Arabską na południu oraz górskie regiony Kurdystanu irackiego na wschodzie.

Historia

Obszar dzisiejszego Iraku był kolebką kilku wielkich imperiów: Sumerowie, Akadyjczycy, Asyryjczycy, Babilon i Persja. Po podboju muzułmańskim w VII wieku n.e. region stał się częścią kalifatu. W XX wieku Irak stał się mandatem brytyjskim, a w 1932 roku uzyskał niepodległość jako Królestwo Iraku. W 1958 r. doszło do zamachu stanu i przekształcenia w republikę.

W latach 1979‑2003 władze sprawował Saddam Hussein. Okres ten naznaczony był wojnami z Iranem (wojna iracko-irańska, 1980‑1988) oraz inwazją na Kuwejt w 1990 r., co doprowadziło do wojny w Zatoce Perskiej (1990‑1991). Po obaleniu Saddama w 2003 r. Irak przeszedł liczne transformacje polityczne, w tym ustanowienie nowej konstytucji w 2005 r. i powstanie Parlamentu Iraku.

Polityka

Irak jest państwem federacyjnym, podzielonym na 19 gubernatorstw. System polityczny opiera się na demokracji parlamentarnej, z prezydentem jako głową państwa i premierem jako szefem rządu. W praktyce władze są silnie uzależnione od podziałów etnicznych i wyznaniowych: Arabowie (większość szyicka i sunnicka), Kurdowie oraz mniejsze grupy, takie jak turkmeni i chrześcijanie.

Gospodarka

Głównym sektorem jest przemysł naftowy – Irak posiada jedne z największych rezerw ropy na świecie i jest członkiem OPEC. Dochody z eksportu ropy stanowią ponad 90 % przychodów budżetowych. Poza ropą ważne są rolnictwo (uprawy pszenicy, jęczmienia, daktyli), przemysł stalowy oraz usługi. Po 2003 r. gospodarka zmaga się z problemami korupcji, infrastruktury oraz niestabilności politycznej.

Demografia

Na 2023 r. populacja Iraku szacowana jest na ok. 44 miliony mieszkańców. Największe grupy etniczne to Arabowie (około 75 %) i Kurdowie (ok. 15‑20 %). Religijne podziały obejmują szyitów (dominująca większość), sunnitów, chrześcijan i mniejsze społeczności yezydów i sunitów. Językiem urzędowym jest arabski, a w regionie Kurdystanu – kurdyjski.

Kultura

Kultura iracka łączy tradycje starożytnej Mezopotamii, wpływy islamskie oraz nowoczesne elementy zachodnie. Znane są m.in. poezja klasyczna (np. Al-Mutanabbi), muzyka tradycyjna (maqam) oraz kuchnia – dania takie jak kebab, dolma, kubba i słynny *masgouf*. Irak odgrywał ważną rolę w literaturze arabskiej, a literatura współczesna porusza tematy wojny, migracji i tożsamości.

Współczesne wyzwania

Do najważniejszych problemów Iraku należą:

Bezpieczeństwo – walka z grupami terrorystycznymi (np. ISIS) i wewnętrzne konflikty etniczne.
Reforma sektora publicznego – walka z korupcją i budowanie efektywnej administracji.
Odbudowa infrastruktury – odtwarzanie szkół, szpitali i systemu energetycznego po lata wojny.
Rozwój gospodarczy – dywersyfikacja gospodarki poza sektor ropy.