Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)

ONZ – międzynarodowa organizacja międzyrządowa powołana w celu utrzymania pokoju i bezpieczeństwa na świecie, wspierania rozwoju gospodarczego, ochrony praw człowieka oraz współpracy międzynarodowej. Siedzibą ONZ jest Nowy Jork w Stanach Zjednoczonych.

Historia

Idea stworzenia globalnej organizacji pokojowej wyrosła z doświadczeń I wojny światowej i została sformalizowana podczas konferencji w San Francisco w latach 1945. ONZ oficjalnie rozpoczęła działalność 24 października 1945 po ratyfikacji Karty Narodów Zjednoczonych przez pięćdziesiąt państw.

Struktura organizacyjna

ONZ składa się z kilku głównych organów:

Zgromadzenie Generalne – najważniejsze ciało deliberatywne, w którym każde państwo członkowskie ma równy głos.
Rada Bezpieczeństwa – organ odpowiedzialny za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa, posiada pięć stałych członków z prawem weta oraz dziesięciu członków niestałych.
Sekretariat – administracyjna część organizacji, kierowana przez Sekretarza Generalnego.
Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości – główny organ sądowniczy.
Rada Gospodarcza i Społeczna oraz Rada ds. Edukacji, Nauki i Kultury – organy doradcze.

Członkostwo

Obecnie ONZ liczy 193 państwa członkowskie. Nowe państwa mogą przystąpić po zatwierdzeniu ich wniosku przez Zgromadzenie Generalne i Radę Bezpieczeństwa.

Główne cele i zadania

Utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego.
Rozwój przyjaznych stosunków międzynarodowych.
Współpraca w rozwiązywaniu problemów międzynarodowych, w tym ubóstwa, głodu, chorób i degradacji środowiska.
Promowanie i ochrona praw człowieka oraz podstawowych wolności.

Programy i agencje specjalistyczne

W ramach ONZ działa wiele agencji i programów, m.in.:

UNICEF – program na rzecz praw dziecka.
UNESCO – organizacja ds. edukacji, nauki i kultury.
WHO – Światowa Organizacja Zdrowia.
FAO – Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa.
UNHCR – Agencja ds. uchodźców.

Finansowanie

Budżet ONZ jest pokrywany z składek państw członkowskich, które obliczane są w oparciu o ich PKB, dług publiczny oraz inne wskaźniki ekonomiczne. Dodatkowo organizacja korzysta z darowizn oraz umów z sektorem prywatnym.

Kontrowersje i krytyka

W ciągu swojej historii ONZ spotkała się z krytyką dotyczącą:

Skuteczności interwencji w konfliktach zbrojnych.
Roli stałych członków Rady Bezpieczeństwa i ich prawa weta.
Biurokracji i kosztów operacyjnych.

Symbolika

Emblem ONZ przedstawia mapę świata otoczoną wieńcem z gałązek oliwnych – symbol pokoju. Daszka ośmiokątna symbolizuje jedność wszystkich narodów.

Patrząc w przyszłość

W XXI wieku ONZ koncentruje się na nowych wyzwaniach, takich jak zmiany klimatu, cyberbezpieczeństwo, migracje oraz rozwój zrównoważony (Agenda 2030). Działania te mają na celu utrzymanie relewantności organizacji w dynamicznie zmieniającym się świecie.