Fatah

Fatah (arab. فتـاح, oznaczane też jako Harakat al‑Tahrir al‑Filastini – Ruch Wyzwolenia Palestyny) jest palestyńskim ruchiem narodowo‑wyzwaniowym, najważniejszą frakcją w ramach Organizacji Wyzwolenia Palestyny (PLO). Założycielami organizacji byli Jaser Arafat, Khalil Wâlîd oraz Umar al‑Maqdisi. Fatah odgrywał kluczową rolę w polityce palestyńskiej od momentu swojego powstania w latach 1965‑1967 aż po współczesność.

Historia

Ruch wyłonił się wśród palestyńskich studentów i działaczy politycznych w Kairze oraz Dżuddzie, gdzie w latach 1965 podjęto pierwsze próby zorganizowania zbrojnej walki przeciwko Izraelowi. Oficjalnie Fatah ogłosił swoje powstanie w 1965 roku, a w kolejnych latach zyskał poparcie wśród Palestyńczyków zamieszkujących obozy uchodźców w Jordanii, Libanie i syryjskich obozach przygranicznych.

W 1967 roku po wojnie sześciodniowej, kiedy Izrael przejął kontrolę nad Zachodnim Brzegiem i Strefą Gazy, Fatah intensyfikował swoją działalność partyzancką, tworząc oddziały takie jak Jednostki Specjalne (tzw. „czerwone ludzie”). W latach 1970‑1975 ruch przekształcił się z organizacji partyzanckiej w partię polityczną, przyjmując bardziej dyplomatyczne podejście.

Ideologia

Fatah łączy elementy nacjonalizmu palestyńskiego, socjalizmu oraz arabskiego panarabizmu. Jego program zakłada:

• Utworzenie niepodległego państwa palestyńskiego na terytoriach Zachodniego Brzegu i Strefy Gazy z Jerozolimą jako stolicą;
• Prawo powrotu palestyńskich uchodźców we własnych domach;
• Równość społeczną, reforma agrarna i rozwój gospodarczy;
• Współpracę z innymi ruchami narodowowyzwoleńczymi na Bliskim Wschodzie.

Struktura organizacyjna

Centralnym organem Fatahu jest Komitet Centralny, którego przewodniczącym od 1994 roku do swojej śmierci w 2004 roku był Jaser Arafat. Po jego śmierci funkcję tę objął Mahmoud Abbas, obecny prezydent Palestyny.

W ramach struktury partyjnej wyróżnia się:

1. Rada Rewolucyjna – najważniejszy organ decyzyjny, wybierany na kongresach odbywających się co cztery lata;
2. Komitet Wykonawczy – odpowiedzialny za codzienne zarządzanie, w tym kwestie militarne, dyplomatyczne i finansowe;
3. Oddziały Zbrojne – dawne Forces of the Izz al‑Din al‑Qassam, obecnie przekształcone w ramy policyjne oraz jednostki ochrony rządu palestyńskiego.

Rola w polityce palestyńskiej

Po podpisaniu Porozumień z Oslo w 1993 roku Fatah stał się dominującą siłą w Autonomii Palestyńskiej. Jego zwolennicy kontrolowali najważniejsze ministerstwa, a partia głosowała w wyborach parlamentarnych w 2006 roku, choć w tym samym roku przegrała z ruchem Hamas, co doprowadziło do podziału terytorialnego: Hamas utrzymał kontrolę nad Strefą Gazy, a Fatah kontynuował rządy na Zachodnim Brzegu.

Współczesne wyzwania

Obecnie Fatah zmaga się z wieloma problemami, w tym:

• Utrzymaniem jedności wewnątrz partii i zapobieganiem dalszemu wzrostowi poparcia dla Hamasu;
• Negocjacjami z Izraelem w sprawie statusu Jerozolimy i granic przyszłego państwa;
• Reformą administracyjną i zwalczaniem korupcji w organach rządowych;
• Budową infrastruktury i rozwojem gospodarczym w kontekście ograniczeń nakładanych przez blokadę oraz ograniczenia izraelskiego tzw. “muru bariery”.

Najważniejsze postaci

Imię i nazwisko	Funkcja	Lata aktywności
Jaser Arafat	Założyciel, przewodniczący PLO, prezydent Autonomii Palestyńskiej	1965‑2004
Mahmoud Abbas	Przewodniczący Rady Centralnej Fatah, prezydent Palestyny	2004‑obecnie
Saeb Erekat	Dysponent negocjacji palestyńskich, wiceprzewodniczący PLO	1990‑2020
Khaled Mashal	Były przewodniczący Hamasu (powiązania z Fatah w kontekście współpracy i rywalizacji)	1990‑2017

Bibliografia i dalsze materiały

Artykuły powiązane: Palestyna, Izrael, Blokada Gazy, Hamas, Porozumienia Oslo.