Azja

Azja – największy i najludniejszy kontynent na Ziemi, położony na wschód od Europy i na północ od Australia. Zajmuje ponad 44 miliony km², co stanowi około 30 % powierzchni lądowej świata, oraz zamieszkuje ją ponad 4,7 miliarda ludzi – ponad 60 % całej populacji globu.

Położenie i granice

Granice geograficzne Azji wyznaczają: na zachód Góry Ural, rzekę Ural i Morze Kaspijskie, które oddzielają ją od Europy; na północ Ocean Arktyczny; na wschód Ocean Spokojny oraz wyspy Pacyfiku (m.in. Japonia, Filipiny); na południe Morze Arabskie, Morze Południowochińskie, a także Afrykę (przez Morze Czerwone i Kanał Sueski).

Historia

Historia Azji sięga prehistorii, kiedy to w dolinie Indusu rozwijały się jedne z najstarszych cywilizacji świata – cywilizacja Indusu. W kolejnych tysiącleciach kontynent był kolebką imperiów takich jak: Persja, Chiny, Indie, Mongolia czy Japonia. W 1914 roku wybuch I wojny światowej, a po jej zakończeniu, w 1917 roku, nastąpiła rewolucja rosyjska, co doprowadziło do powstania Związku Radzieckiego, który w znacznym stopniu wpłynął na politykę Azji Środkowej i Dalekiego Wschodu.

Po II wojnie światowej, w 1945 roku, doszło do dekolonizacji i powstania wielu niepodległych państw, m.in. w Azji Południowo-Wschodniej. Upadek Związku Radzieckiego w 1991 roku przyniósł niepodległość państwom z byłego bloku radzieckiego, takim jak Kazachstan, Uzbekistan i Mołdawia.

Geografia i klimat

Azja charakteryzuje się niezwykle zróżnicowaną topografią: od rozległych równin i stepów (np. Stepowy Kazachstan) po jedne z najwyższych szczytów świata – Mount Everest w Himalajach. Największe pustynie to Gobi i Arabia Saudyjska, a najważniejsze rzeki to Jangcy, Huang He, Indus i Amur.

Klimat w Azji obejmuje: klimat arktyczny na północy, kontynentalny w środkowej części, tropikalny w południowej Azji Południowo-Wschodniej i monsunowy w Indiach i północno-wschodniej Azji.

Ludność

W Azji mieszka najwięcej ludzi na świecie. Najludniejsze państwa to Chiny (ok. 1,4 miliarda) oraz Indie (ok. 1,4 miliarda). Inne gęsto zaludnione kraje to Indonezja, Pakistan, Bangladesz i Japonia. Wyróżnia się liczne grupy etniczne i językowe – szacuje się, że w Azji używa się ponad 2 500 języków.

Gospodarka i rozwój

Azja jest kluczowym graczem w globalnej gospodarce. Chiny i Japonia należą do najważniejszych gospodarek świata pod względem PKB. W ostatnich dekadach dynamicznie rozwijały się również: Indie, Korea Południowa, Singapur oraz państwa Zatoki Perskiej, takie jak Arabia Saudyjska. Region Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) stanowi jedno z najważniejszych centrów produkcji elektronicznej i tekstylnej.

Azja jest także liderem w sektorze energetycznym – posiada największe zasoby węgla (Chiny, Indie), ropy (Arabia Saudyjska, Irak) oraz gazu (Katar, Turkmenistan). Rozwój odnawialnych źródeł energii, zwłaszcza energii słonecznej i wiatrowej, nabiera tempa w Japonii, Korei Południowej i Chinach.

Kultura i religie

Różnorodność kulturowa Azji przejawia się w sztuce, literaturze, kuchni i tradycjach. Najważniejsze religie kontynentu to: buddyzm, hinduizm, islam, chrześcijaństwo i taoizm. Wiele świąt i festiwali, takich jak Chiński Nowy Rok, Diwali, Ramadan czy Nowruz, ma znaczący wpływ na życie społeczne.

W literaturze światowej ważną pozycję zajmują dzieła: Mahabharata, Koran, Dzieła Konfucjusza oraz współczesna literatura japońska (np. dzieła Haruki Murakami).

Środowisko i problemy

Azja zmaga się z licznymi wyzwaniami środowiskowymi: zanieczyszczenie powietrza w miastach (np. Nowe Tokio), degradacja gleby, niedobory wody, a także skutki zmian klimatycznych – podnoszenie się poziomu mórz, ekstremalne susze w Azji Środkowej i intensywne monsunowe powodzie w Indiach i Bangladeszu.

W ochronie przyrody ważne są rezerwaty przyrodnicze, takie jak Park Narodowy Górze Białej w Rosji, Chiński Park Krasnojarska oraz Sundaland w Indonezji.

Podział administracyjny i regiony

Azja jest podzielona na kilka głównych regionów:

Azja Wschodnia – Chiny, Japonia, Korea Południowa, Korea Północna, Mongolia.
Azja Południowa – Indie, Pakistan, Bangladesz, Nepal, Sri Lanka, Bhutan.
Azja Południowo-Wschodnia – Indonezja, Filipiny, Wietnam, Tajlandia, Malezja, Singapur.
Azja Środkowa – Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan, Tadżykistan.
Azja Zachodnia – Arabia Saudyjska, Irak, Irān, Syria, Jordania, Izrael.
Rosja (część europejska i azjatycka) oraz Turcja (część azjatyczna).

Zobacz także