złoty
złoty (symbol: PLN, kod ISO 4217: PLN) – oficjalna jednostka monetarna Polski od 1919 roku, wprowadzona po odzyskaniu niepodległości. Nazwa pochodzi od dawnego określenia złoto i oznacza „złota moneta”.
Historia
W pierwszych latach swojej egzystencji złoty przechodził liczne reformy i zmiany nominałów:
- 1919 r. – wprowadzenie złotego 1919 jako nowej waluty po rozpadzie zaborów.
- 1924 r. – reforma złotego 1924, stabilizacja kursu wobec dolara amerykańskiego.
- 1945 r. – powstanie złotego PRL, wprowadzenie nowych banknotów i monet.
- 1995 r. – denominacja, w wyniku której 10 000 starego złotego zamieniono na 1 nowy złoty, co doprowadziło do powstania współczesnego PLN.
Emisja i podział
Emisję złotego oraz banknotów i monet wykonuje Narodowy Bank Polski (NBP). Złoty dzieli się na 100 groszy. W obiegu znajdują się:
Monety
| Nominał | Materiał | Rok wprowadzenia |
|---|---|---|
| 1 gr | Stal powlekana niklem | 1995 |
| 2 gr | Stal powlekana niklem | 1995 |
| 5 gr | Stal powlekana niklem | 1995 |
| 10 gr | Stal brązowa | 1995 |
| 20 gr | Stal brązowa | 1995 |
| 50 gr | Stal brązowa | 1995 |
| 1 zł | Miedź‑nikiel | 1995 |
| 2 zł | Miedź‑nikiel | 1995 |
| 5 zł | Miedź‑nikiel | 1995 |
Banknoty
| Nominał | Wprowadzenie | Główny motyw |
|---|---|---|
| 10 zł | 1995 | Polski orzeł |
| 20 zł | 1995 | Pałac królewski w Wawelu |
| 50 zł | 1995 | Kościół Mariacki w Krakowie |
| 100 zł | 1995 | Józef Piłsudski |
| 200 zł | 2012 | Jan Matejko – Bitwa pod Grunwaldem |
| 500 zł | 2017 | Marynarka Wojenna RP |
Stawka wymiany
Wartość złotego jest ustalana na rynku walutowym i jest przedmiotem polityki monetarnej prowadzonej przez NBP. Od 2002 r. złoty jest jedną z nielicznych walut w Unii Europejskiego Związku Gospodarczego, obok euro.
Użycie w codziennym życiu
Złoty jest powszechnie używany w transakcjach wewnętrznych, a także w wymianie międzynarodowej. W Polsce istnieje szeroka sieć bankomatów i punktów płatności, które akceptują zarówno fizyczne banknoty i monety, jak i płatności elektroniczne (karty kredytowe, BLIK, systemy płatności mobilnych).
Porównanie z innymi walutami
W zestawieniach międzynarodowych złoty jest zazwyczaj klasyfikowany jako waluta emerging market, co odzwierciedla stabilny, lecz umiarkowany poziom inflacji oraz rosnącą pozycję gospodarczą Polski w Europie Środkowo‑Wschodniej.
Patrzenie w przyszłość
NBP prowadzi program modernizacji gotówki, w tym wprowadzanie bardziej zaawansowanych zabezpieczeń antyfałszerskich oraz przygotowywanie się do potencjalnego przejścia na cyfrową walutę centralną (CBDC).
Źródła: Narodowy Bank Polski, Ministerstwo Finansów, Eurostat.