Biblia

Biblia – święta księga chrześcijaństwa, będąca zbiorem ksiąg uznawanych za natchnione przez Boga. W tradycji zachodniej Biblia składa się z dwóch głównych części: Starego Testamentu oraz Nowego Testamentu. W zależności od wyznania, liczba i układ ksiąg w obu częściach może się nieco różnić.

Etymologia

Słowo „biblia” pochodzi od greckiego βιβλία (bibliá) – „książki”. W języku greckim wyraz ten jest liczbą mnogą od βιβλίον (biblíon) oznaczającego „księga, tom”.

Powstanie i kanon

Proces formowania kanonu biblijnego trwał wiele stuleci. W przypadku Starego Testamentu najważniejsze momenty to:

spisanie najstarszych tekstów w języku hebrajskim oraz części w języku aramejskim – tzw. teksty masoreckie (ok. V–II w. p.n.e.);
zebranie i redakcja ksiąg m.in. w czasie niewoli babilońskiej (VI w. p.n.e.);
ustanowienie kanonu żydowskiego w II wieku n.e., zwłaszcza po rabinie Jochananie ben Zakkajie.

W Nowym Testamencie kluczowy był okres wczesnego chrześcijaństwa (I–IV w. n.e.), kiedy to pojawiły się listy apostolskie, Ewangelie i inne pisma. Formalne przyjęcie kanonu nowotestamentalnego nastąpiło w IV wieku, m.in. dzięki pracom biskupa Atanazego z Aleksandrii i synodowi w Hipponie (393 r.).

Struktura

W najczęściej przyjmowanym kanonie Biblii katolickiej występuje 73 księgi:

46 ksiąg Starego Testamentu (w tym księgi deuterokanoniczne, np. Mądrość i Tobit);
27 ksiąg Nowego Testamentu (Ewangelie, Dzieje Apostolskie, Listy oraz Apokalipsa).

W tradycji protestanckiej Biblię stanowią 66 ksiąg – 39 w Starym Testamencie i 27 w Nowym.

Języki oryginalne i tłumaczenia

Teksty biblijne powstały w trzech językach:

hebrajski – większość Starego Testamentu;
aramejski – fragmenty ksiąg Daniel, Ezra i niektóre części Nowego Testamentu (np. fragmenty Ewangelii Marka);
grecki – cały Nowy Testament oraz tłumaczenie Septuaginty (gr. Septuaginta) Starego Testamentu.

Do najważniejszych tłumaczeń Biblii w języku polskim należą:

Biblia Gdańska (1619) – pierwsze drukowane wydanie w języku polskim;
Biblia w wersji 1935 – popularny przekład katolicki;
Biblia uwspółcześniona (1997) – nowoczesna wersja ekumeniczna.

Wartość religijna i kulturowa

Biblia odgrywa kluczową rolę nie tylko w życiu religijnym wyznawców chrześcijaństwa, ale także w sztuce, literaturze, prawie i filozofii:

inspiruje dzieła malarzy renesansu, takich jak Leonardo da Vinci (np. „Ostatnia wieczerza”);
była tematem licznych utworów literackich, m.in. Cervantesa w „Don Quijocie”;
wpływa na systemy prawne, zwłaszcza w krajach o tradycji prawa naturalnego;
stanowi podstawę wielu świąt i obrzędów religijnych, jak Boże Narodzenie, Wielkanoc czy Pascha.

Badania i krytyka tekstualna

Współczesna biblistyka korzysta z metod krytyki tekstu, archeologii i językoznawstwa, aby odtworzyć najbliższą oryginałowi formę tekstu. Najważniejsze źródła to:

manuskrypty z Qumran (zwoje znad Morza Martwego, II w. p.n.e. – I w. n.e.);
Codex Vaticanus i Codex Sinaiticus – najstarsze pełne rękopisy greckiego Nowego Testamentu (IV w. n.e.);
pismonośce żydowskie, takie jak Masaoryt i Septuaginta.

Współczesne wydania i cyfrowa Biblia

Obecnie Biblia dostępna jest w licznych formatach cyfrowych: aplikacje mobilne, e‑książki i bazy danych online. Projekty takie jak Project Gutenberg udostępniają wersje publicznie dostępne, a BibliaOnline umożliwia wyszukiwanie tekstu w wielu tłumaczeniach jednocześnie.