Judea

Judea (łac. Judaea, heb. Yəhudá) – historyczna kraina położona w południowym zachodzie Izraela i Palestyny, obejmująca teren wokół doliny Jordanu i górskie obszary Gór Jerozolimskich. Nazwa wywodzi się od plemienia Judzi, którego tradycyjna stolica znajdowała się w Jerozolimie.

Etymologia

Słowo „Judea” pierwotnie oznaczało terytorium zamieszkiwane przez Judzów, a później stało się określeniem prowincji rzymskiej oraz regionu o znaczeniu religijnym i politycznym w historii chrześcijaństwa i judaizmu.

Geografia

Obszar Judei rozciąga się od północnych wzgórz Gór Samaryjskich po południowy wschód, gdzie znajduje się pustynia Negew. Najważniejsze miasta to:

• Jerozolima – stolica religijna i polityczna.
• Hebron – drugie co do wielkości miasto żydowskie w starożytności.
• Betlejem – miejsce narodzin Jezusa Chrystusa.
• Qumran – miejsce odkrycia Zwojów znad Morza Martwego.

Historia

Okres starożytny

W VII–VI w. p.n.e. terytorium Judei było częścią Królestwa Izraela, a po podziale w 931 p.n.e. stało się samodzielnym Królestwem Judy. Po upadku Jeruzalem w 586 p.n.e. r. przez Babilonię, wielu mieszkańców zostało wywiezionych w niewolę (wygnanie babilońskie).

Okres hellenistyczny i Masada

Po podboju Aleksandra Wielkiego w IV w. p.n.e. Judea przeszła pod panowanie Seleucydów. W III‑II w. p.n.e. doszło do powstania Machabeuszy, które doprowadziło do ustanowienia dynastii Hasmoneuszy i krótkotrwałej niepodległości.

Okres rzymski

W 63 p.n.e. Rzym pod przywództwem Pompejusza Wielkiego przejął kontrolę nad Judeą, ustanawiając ją prowincją Judaea. W 70 r. Tytus zdobył i zburzył Jerozolimę, niszcząc Świątynię Jerozolimską, co zakończyło okres drugiej świątyni. Ostatnim znaczącym wydarzeniem było powstanie powstania żydowskiego w latach 132‑135 r., które zostało zdławione przez cesarza Hadriana, a Judea została przemianowana na Syria Północna.

Średniowiecze i krzyżowcy

W okresie bizantyjskim Judea była częścią prowincji Palaestina Prima. Po podbiciu przez kalifaty islamskie w VII w. region stał się częścią Guberni Filistyn. W czasie Wypraw Krzyżowych (1099‑1291) tereny te wchodziły w skład Królestwa Jerozolimskiego, a później powróciły pod panowanie imperium osmańskiego.

Współczesność

Po I wojnie światowej 1917 r. Deklaracja Balfoura i mandat brytyjski przyczyniły się do zintensyfikowania żydowskiej imigracji (Aliyah). Po wojnie 1948‑1949 część Judei wchodzi w skład nowego państwa Izrael, a pozostałe tereny pozostają pod kontrolą Autonomii Palestyńskiej i Jordanii.

Kultura i religia

Judea jest miejscem narodzin zarówno judaizmu, jak i chrześcijaństwa. W regionie znajdują się liczne miejsca kultu, m.in. Ściana Płaczu w Jerozolimie, Grota Narodzenia w Betlejem oraz liczne kościoły i klasztory z okresu wczesnego chrześcijaństwa. Archeologia Judei dostarczyła ważnych źródeł, takich jak Zwoje znad Morza Martwego i liczne inskrypcje pochodzące z okresu rzymskiego.

Archeologia

Najważniejsze znaleziska archeologiczne z Judei obejmują:

• Świątynia w Jerozolimie – pozostałości po pierwszej i drugiej świątyni.
• Miasto Qumran – kompleks aszkenazyjski i miejsce odkrycia Zwojów.
• Twierdza Masada – symbol heroicznego oporu przeciwko Rzymowi.
• Ruiny Heroda Wielkiego w Taur (Cair Oryx).

Współczesne znaczenie

Współczesna Judea jest przedmiotem intensywnych dyskusji politycznych i religijnych. Dla wielu Żydów jest ona „zrodzeniem” państwa Izrael, natomiast dla Palestyńczyków stanowi część ich historycznej ojczyzny. Konflikt o kontrolę nad tą ziemią wpływa na międzynarodowe stosunki oraz procesy pokojowe w regionie Bliskiego Wschodu.

Bibliografia

Do dalszego zgłębienia tematu zaleca się lekturę artykułów: Historia Judei, Geografia Śródziemia, Archeologia Wschodniego Błogosławieństwa.