Artemis

Artemis – w mitologii greckiej bóstwo łowów, dzikiej przyrody, dzikiej płodności oraz księżyca. Była córką Zeusa i Leto, siostrą bliźniacą Apollina. W mitologii rzymskiej funkcjonowała pod imieniem Diana.

Etymologia i pierwsze źródła

Imię Artemis najprawdopodobniej wywodzi się z pregreckiego rdzenia *ar‑ oznaczającego „strażnik, strażnikowa”. Pierwsze wzmianki o niej pojawiają się w hymnach homeryckich (Hymny do Artemidy) oraz w poematach Homera. W późniejszej tradycji pojawia się jej atrybut – łuk, łuki i strzały oraz towarzyszący jej sarna.

Mitologia

Artemis była patronką:

• łowów i myśliwych – chroniła łowców i zapewniała im sukces w polowaniu,
• dziewic – strzegła czystości i była opiekunką młodych dziewcząt,
• urodzaju i płodności zwierząt domowych, szczególnie owiec i kóz.

Jednym z najbardziej znanych mitów jest historia Acteona, który przypadkowo zobaczył Artemisą kąpiącą się w lesie i został przemieniony w ciało i rozszarpany przez własne psy.

Kult i sanktuaria

Najważniejsze sanktuaria poświęcone Artemidzie znajdowały się w Efezie (Świątynia Artemidy – jeden z Siedmiu cudów starożytnego świata) oraz w Delos, jej miejscu narodzin wraz z Apollinem. W Efezie odbywały się coroczne święta Artemisia, podczas których młode dziewczęta przysięgały wierność bogini.

Reprezentacje w sztuce

Artemida była najczęściej przedstawiana jako młoda kobieta w krótkim płaszczu, z łukiem i kijem, towarzyszyła jej często sarna lub pies. W sztuce klasycznej (np. w posągach z Partenonu) ukazywano ją w dynamicznych pozach, podkreślając jej rolę jako boskiej łowczyni.

Współczesne odniesienia

Program Artemis

W XXI wieczności NASA przyjęła nazwę Artemis dla programu kosmicznego mającego na celu powrót człowieka na Księżyc oraz pierwszą kobietę i kolejnego mężczyznę na jego powierzchnię. Program jest kontynuacją misji Apollo i ma na celu budowę stałej bazy księżycowej.

Asteroidy i nazwy geograficzne

W 1868 r. odkryto asteroidę 105 Artemis, nazwane na cześć greckiej bogini. W wielu krajach, szczególnie w Grecji, występują nazwy miejscowości i obiektów (np. Artemisio w Grecji) nawiązujące do Artemidy.

Powiązania z innymi postaciami mitologicznymi

Artemis współdziałała z wieloma innymi bóstwami:

• z Zeusem – jako jego córka była jedną z najważniejszych bogiń w Olimpie,
• z Herą – wspólnie broniły cześć kobiet i dziewic,
• z Hekate – współdzieliły niektóre aspekty związane z nocą i magią,
• z Panem – rywalizowali o opiekę nad dziką przyrodą.

Wpływ kulturowy

Postać Artemidy przenika do literatury, sztuki i popkultury – od dramatów starożytnych po nowoczesne filmy fantasy. W polskiej literaturze pojawia się m.in. w poemacie Juliusza Słowackiego „Księga zawsze”.

Artemis pozostaje symbolem niezależności, siły i ochrony przyrody, a jej imię jest używane w wielu współczesnych projektach naukowych, edukacyjnych i artystycznych.