1943

Rok 1943 był jednym z najważniejszych i najkrwawszych lat II wojny światowej. W tym okresie doszło do przełomowych wydarzeń militarnych, politycznych i społecznych, które znacząco wpłynęły na dalszy przebieg konfliktu oraz kształtowanie się powojennego świata.

Najważniejsze wydarzenia wojenne

Front wschodni

Bitwa pod Stalingradem – po długotrwałym okrążeniu, 2 lutego 1943 roku armia radziecka przełamała niemieckie pozycje, co doprowadziło do całkowitej kapitulacji 6‑tej armii niemieckiej. Szczegóły.
Operacja Cytadela – od 5 lipca do 23 sierpnia 1943 roku niemieckie siły podjęły próbę wycięcia radzieckiego płaskowyżu w Południowej Rosji. Opuszczenie miasta Kursk i klęska Niemców w bitwie pod Kurskiem (5–23 lipca) zakończyła się decydującym zwycięstwem Armii Radzieckiej.
W sierpniu rozpoczęto kurską ofensywę, w wyniku której trzecia i szósta armia niemiecka zostały zmuszone do odwrotu na zachód.

Front zachodni

12 stycznia alianci przeprowadzili inwazję na Sycylię (Operacja Husky), co otworzyło drogę do wkroczenia na Półwysep Apeniński.
1 maja wylądowanie w Normandii odbyło się po sukcesie operacji Brunhilda, przygotowującej wyzwolenie Francji.
W lipcu rozpoczęto operację Gomorrę – naloty alianckie na Hamburg, które przyniosły szerokie zniszczenia miasta i znaczny spadek produkcji wojennej Niemiec.

Front Pacyfiku

5 listopada doszło do bitwy pod Guadalcanal, w której siły amerykańskie przejęły kontrolę nad wyspą, co oznaczało koniec ofensywy japońskiej w tym rejonie.
W sierpniu rozpoczęto operację Lytoc (ang. Operation Galvanic) – naloty na wyspę Tarawa, które przyczyniły się do zdobycia kolejnych punktów strategicznych w archipelagu Marshalla.
24 września zaatakowano Wyspę Pałaczkową – jedną z ostatnich obronnych twierdz Japończyków na Pacyfiku.

Polityka i wydarzenia międzynarodowe

Styczeń – odbyło się szczyt Koalicji aliantów w Casablance, na którym Franklin D. Roosevelt i Winston Churchill podjęli decyzję o wartości uzbrojenia w kolejnych latach wojny.
25 stycznia podpisano układ z Sowieckiego rakazu, zobowiązujący Niemcy do zwolnienia więźniów w obozach koncentracyjnych w zamian za wymianę jeńców.
kwiecień – uchwalono Kartę Unii Sowieckiej, w której podkreślono konieczność powstrzymania faszyzmu i planowano dalsze zbrojenia.

Holokaust i ludobójstwa

W 1943 roku intensyfikowano działania nazistowskiego programu eksterminacji Żydów i innych grup uznawanych za „niepożądane”.

W Auschwitz-Birkenau przybyło kolejnych transportów z okupowanej Polski, Bałkany i Europy Środkowej – łącznie w ciągu roku zamordowano ponad 800 000 osób.
Waga i koszty deportacji zwiększyły się w wyniku rosnącej liczby Żydów i Romów.
12 marca odbyła się konferencja w Wannsee, na której ustalono szczegółowy plan tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej.

Wydarzenia w Polsce

30 czerwca – Powstanie w Warszawie (znane jako "Powstanie warszawskie 1943") zostało brutalnie stłumione przez Wehrmacht, co doprowadziło do zniszczenia znacznej części miasta.
10 sierpnia – powstanie w Gdańsku pod przywództwem Armii Krajowej, które zakończyło się klęską, ale podkreśliło rosnące napięcia i dążenia niepodległościowe Polaków.
W październiku rozpoczął się tajny program Polskiego ruchu oporu pod nazwą "Akcja Burza", mający na celu przygotowanie powstania narodowego.

Kultura i nauka

Mimo wojny, w 1943 roku powstały liczne dzieła kultury i przełomowe odkrycia naukowe.

W Anglii wystawiono premierowo sztukę Samuela Becketta „Czekając na Godota” (Waiting for Godot) – pierwsze przedstawienie w języku francuskim.
W Stanach Zjednoczonych zakończono prace nad projektem Manhattan, co doprowadziło do pierwszych testów bomby atomowej w 1945 r.
W Berlinie powstała Deutsche Forschungsgemeinschaft, której celem było przyspieszenie badań nad bronią rakietową.
W Japonii odbyło się otwarcie pierwszego w kraju programu telewizyjnego NHK.

Urodzenia

9 lutego – Meryl Streep, amerykańska aktorka (zmarła w 2023 r.).
15 kwietnia – Bob Dylan, amerykański muzyk i laureat Nobla w dziedzinie literatury.
22 sierpnia – James Cameron, reżyser i producent filmowy.

Zgony

6 lutego – generał Erwin Rommel (popełnił samobójstwo po zmuszeniu do zwolnienia z armii niemieckiej).
18 kwietnia – Anne Frank i jej rodzina zginęli w obozie koncentracyjnym Bergen‑Belsen.
8 listopada – brytyjski pisarz George Orwell (zmarł na gruźlicę).

Dziedzictwo i ocena historyczna

Rok 1943 jest postrzegany przez historyków jako punkt zwrotny w II wojnie światowej. Zwycięstwo na Kurskim polu bitewnym przełamało niemiecką ofensywę wschodnią, a sukcesy alianckie w Afryce Północnej, Sycylii i Pacyfiku otworzyły nowe fronty, które w kolejnych latach doprowadziły do ostatecznej klęski Państw Osi.

Szczegółowe analizy poszczególnych wydarzeń można znaleźć w artykułach: 1942, 1944, Bitwa pod Kurskiem, Operacja Husky, Holokaust.