1900

Rok 1900 otwierał wiek XX i był okresem intensywnych przemian politycznych, społecznych i kulturalnych na całym świecie. W Europie i Ameryce obserwowano rozwój imperiów kolonialnych, rosnące napięcia narodowo‑zależnościowe oraz dynamiczny postęp naukowy i techniczny. W Polsce, będącej wówczas pod zaborami, 1900 rok był okresem dalszego podziału administracyjnego i walki o niepodległość.

Polityka i stosunki międzynarodowe

W 1901 roku doszło do jeszcze większych zmian, jednak już w 1900 roku wyraźnie widać było tendencje, które ukształtowały pierwszą dekadę XX wieku.

• Imperium Brytyjskie – w 1900 roku pod przywództwem królowej Wiktorii (zmarł w 1901) zasięgało największego w historii zasięgu terytorialnego, obejmując m.in. Indie, Australię, Kanadę i liczne kolonie w Afryce.
• Francja – pod rządami prezydenta Émila Loubet’a i premiera Pierre’a Waltera, Francja utrzymywała silną pozycję w Europie Zachodniej, a w 1900 roku była jednym z członków Ententy, czyli porozumienia przeciwko Niemcom i Austro-Węgier.
• Imperium Austriackie – pod panowaniem cesarza Franciszka Józefa, imperium borykało się z rosnącymi aspiracjami narodowo‑niepodległościowymi wśród Czechów, Słowaków, Włoch i Romów.
• Rosja – car Mikołaj II rządził Rosją, a w 1900 roku doszło do powstania tzw. rewolucji 1905‑1907, której przyczyny zaczęły narastać już w tym roku.
• Stany Zjednoczone – prezydent William McKinley był w urzędzie do momentu jego zamachu w 1901 roku; w 1900 roku USA rosły w siłę jako światowy mocarz przemysłowy.

Wydarzenia militarne

W 1900 roku doszło do kilku istotnych konfliktów:

• Powstanie bokserów w Chinach – masowa antykolonialna rebelia przeciwko obcym wpływom, które ostatecznie zostały stłumione przez koalicję sił zachodnich i japońskich.
• Wojna francusko‑pruska – po zakończeniu konfliktu w 1871 roku, w 1900 roku wciąż trwały napięcia graniczne, zwłaszcza w przysiółkach Alzacji‑Lotaryngii.
• Rozbudowa floty rosyjskiej – w odpowiedzi na rosnącą potęgę morską Wielkiej Brytanii, Rosja zwiększała liczebność i nowoczesność swoich okrętów.

Kultura i sztuka

Rok 1900 był ważnym momentem w rozwoju sztuki nowoczesnej:

• Impresjonizm – w pełni rozkwitał, a artyści tacy jak Claude Monet i Pierre-Auguste Renoir wystawiali w Paryżu.
• Secesja wiedeńska – zapoczątkowana przez Gustava Klimta, w 1900 roku przyciągała uwagę krytyków i zwolenników sztuki dekoracyjnej.
• Literatura – w tym roku ukazała się powieść “Siddhartha” autorstwa Hermann Hessego. W polskiej literaturze ważnym wydarzeniem było wydanie „Lalki” Bolesława Prusa, opublikowane przed laty, ale wciąż popularne wśród czytelników.

Nauka i technika

Rok 1900 przyniósł liczne przełomy:

• Max Planck opublikował w 1900 roku pracę, w której po raz pierwszy wprowadził pojęcie kwantu energii, co otworzyło drzwi do mechaniki kwantowej.
• Rozwój transportu – w Nowym Jorku otwarto pierwszą linię metra (1904), a w 1900 roku w Berlinie wydano pierwsze serie elektrycznych tramwajów.
• Telekomunikacja – na całym świecie rozpoczęto budowę pierwszych połączeń radiowych, co przyczyniło się do szybszej wymiany informacji pomiędzy kontynentami.

Sport

W 1900 roku odbyły się Letnie Igrzyska Olimpijskie w Paryżu, w których uczestniczyło ponad 1 100 sportowców z 24 krajów. Było to drugie nowożytne olimpiady po Igrzyskach w Atenach i pierwsze, w których wprowadzono rywalizację w dyscyplinach takich jak żeglarstwo, wioślarstwo i tenis.

Demografia

Według spisu ludności w 1900 roku, światowa populacja wynosiła około 1,65 miliarda osób. Najliczniejszymi państwami były:

• Chiny – ok. 400 mln
• Indie (część Brytyjskiego Imperium) – ok. 250 mln
• Rosja – ok. 125 mln
• Stany Zjednoczone – ok. 76 mln
• Niemcy – ok. 56 mln

Ważne urodzenia

• Marlon Brando (ur. 3 kwietnia 1900, Los Angeles) – amerykański aktor, ikona kina.
• James Joyce (ur. 2 lutego 1900, Dublin) – irlandzki pisarz, twórca “Ulyssesa”.
• Ernest Hemingway (ur. 21 lipca 1900, Oak Ridge) – amerykański pisarz, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.
• Octavio Paz (ur. 31 marca 1900, Meksyk) – meksykański poet i eseista, laureat Nagrody Nobla.

Znane śmierci

• Oscar Wilde (zmarł 30 listopada 1900 w Paryżu) – irlandzki pisarz, autor “Portretu Doriana Graya”.
• William Thackeray (zmarł 24 grudnia 1900 w Londynie) – brytyjski powieściopisarz, twórca “Vanity Fair”.

Dziedzictwo

Rok 1900 stał się symboliczną granicą między XIX a XX wiekiem. Jego wydarzenia wyznaczyły kierunki rozwoju technologii, polityki i kultury, a także zapoczątkowały procesy, które doprowadziły do pierwszej wojny światowej i radykalnych przemian społecznych w kolejnych dziesięcioleciach.

Więcej informacji o latach następujących po 1900 można znaleźć w artykułach 1901 oraz 1902. Dla szerszego kontekstu historycznego zachęcamy do lektury Zaborów Polski, Historia Europy oraz Historia świata.