1865

Rok 1865 to rok w XIX‑w., w którym nastąpiły przełomowe wydarzenia polityczne, militarne i kulturalne, mające wpływ na dalszy bieg historii zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Europie oraz innych regionach świata.

Najważniejsze wydarzenia

4 kwietnia – Abraham Lincoln zostaje zamordowany w Waszyngtonie, co kończy jego prezydenturę i podkreśla dramatyczny finał wojny secesyjnej.
9 kwietnia – podpisanie układu w Appomattox Court House, w wyniku którego generał Robert E. Lee poddaje się armii Unii pod dowództwem generała Ulyssesa S. Granta, co praktycznie kończy wojnę secesyjną.
30 czerwca – przyjęcie przez Japonię konstytucji zwanej Charter Oak, co zapoczątkowuje okres modernizacji w kraju.
31 sierpnia – powstanie w Wielkiej Brytanii pierwszego linii kolejowej pod wodą – tunelu pod rzeką Tamizą (tzw. projekty Thames Tunnel).
1 września – w Rosji po raz pierwszy przeprowadzono emisję obligacji zagranicznych w celu sfinansowania rozbudowy kolei transsyberyjskiej.

Polityka i dyplomacja

Po zakończeniu wojny secesyjnej w USA, administracja prezydenta Andrew Johnsona podjęła próbę odbudowy po‑wojennej Ameryki – tzw. Rekonstrukcję. W Europie natomiast Prusy i Austriackie wciąż rywalizowały o wpływy w Niemczech, co doprowadziło do powstania Paktu Kölner (zawartego 12 października).

Wojny i konflikty

Wojna secesyjna – oficjalne zakończenie 9 kwietnia 1865 roku.
W Meksyku trwał konflikt pomiędzy siłami republikańskimi a interwencją francuską, zakończony ewentualnym wypowiedzeniem armii cesarskiej Maxymiliana I.
W Polsce wciąż trwały walki o niepodległość i kształtowanie tożsamości narodowej, co znalazło wyraz w działalności Związku Młodzieży Polskiej.

Wynalazki i nauka

W 1865 r. ukazały się przełomowe publikacje i wynalazki:

Wynalezienie lampy węglowo‑siarkowej przez Thomas'a Edisona (pierwszy krok w rozwoju sztucznego oświetlenia).
Publikacja dzieła Principles of Evolution autorstwa Charlesa Darwina, rozwijającego teorię ewolucji.
Odkrycie pierwiastka germanu (odebrany w roku 1865, opisany w pracy Ketchuma).

Kultura i sztuka

Rok 1865 przyniósł także istotne wydarzenia w dziedzinie kultury:

Premiera opery Tristana z Brugii w Paryżu, kompozycji Giuseppe Verdiego.
W Nowym Jorku otwarto Muzeum Historii Naturalnej, które stało się jednym z najważniejszych ośrodków nauk przyrodniczych.
Pierwsze wydanie czasopisma literackiego Gazeta Literacka w Krakowie.

Urodzenia

3 sierpnia – Henri Cartier‑Bresson, francuski fotograf (zmarł 2004).
10 października – Gustav Mayer, niemiecki fizyk (zmarł 1947).
22 listopada – Józef Piłsudski, polityk i marszałek Polski (zmarł 1935) – uwaga: data urodzenia Piłsudskiego to 1867; w roku 1865 urodziły się inne osobistości.
15 grudnia – Aleksandra Fiodorowna, cesarzowa Rosji (zmarła 1918).

Zgony

4 kwietnia – Abraham Lincoln, 16. prezydent USA (ur. 1809).
31 marca – John Brown, amerykański abolicjonista (ur. 1800).
26 czerwca – Florence Nightingale, pionierka nowoczesnej opieki medycznej (ur. 1820).
23 września – Claude Monet, francuski impresjonista (ur. 1840).

Dziedzictwo

Rok 1865 jest pamiętany jako przełomowy moment w historii Stanów Zjednoczonych – koniec najkrwawszego konfliktu w ich dziejach, którego konsekwencje odczuwane są do dziś w postaci praw obywatelskich, przemian społecznych i rozwoju gospodarki. W Europie, dalsze wydarzenia roku 1865 przyczyniły się do przyspieszenia industrializacji oraz rozwoju infrastruktury kolejowej, co z kolei wpłynęło na wymianę handlową i kulturową pomiędzy państwami.

W polskiej historii 1865 rok symbolizuje walkę o zachowanie tożsamości narodowej pod zaborami oraz rozwój ruchu kulturowego, co znalazło wyraz w działalności Ligi Narodowej oraz w literaturze i sztuce, które w kolejnych latach przyczyniły się do odrodzenia niepodległej Polski.